Archive for the
‘Эдүкэйтэд тойм’ Category

Хоёр талын худалдаа, нийлүүлэлтийн сүлжээн дэх хөгжлийн орон зай. Крис Девоншир Эллис

Хятад, Энэтхэг болон Зүүн өмнөд азийн бусад орнуудтай өргөн цар хүрээтэй худалдаа эрхэлдэг АСЕАН-ны гишүүн орнууд Евро-Азийн Эдийн Засгийн Холбоо, ялангуяа Орос улстай хоёр талын худалдаа, үйлчилгээг нэмэгдүүлж, өөрчлөлтийн эхлэлийг тавив.
Евро-Азийн Эдийн Засгийн Холбоо (ЕАЭЗХ) нь Армени, Беларусь, Казакстан, Киргизстан, Орос улс оролцсон худалдааны эвсэл юм. Тэр эвсэл нь холимог бүлэглэлийн хэлбэрээр байгуулагдсан боловч уг Эдийн засгийн холбоо (ЭЗХ)- ны хил хязгаараас Хятад улсын хил хүртэл зайлшгүй өргөжин тэлэх геополитик, худалдааны том ач холбогдолтой. Барууныханы тогтоосон хориг нь Оросын эдийн засагт таагүй нөлөөлж, ЭЗХ-той тогтоосон Оросын уламжилалт худалдаанд хүлээлт үүсгэсэн өнөө үед ЕАЭЗХ ба АСЕАН-ны хоорондын харилцааг хөгжүүлэх явдал чухал үүрэгтэй. Уг хоригтой холбогдуулан тогтоосон харилцаагаа хөгжүүлэх далд хэрэгцээ Орос улсад гарч байна. Ингэснээр ОХУ олон эх үүсвэр ашиглах боломжтой болно.
АСЕАН бол чухал худалдааны түнш бөгөөд түүний нэг баталгаа нь Вьетнам улстай амжилттай худалдаа хийж, гурван жилийн өмнө ЕАЭЗХ-той чөлөөт худалдааны хэлэлцээр (ЧХХ) байгуулсаны дараа Оросын хөрөнгө оруулалт үлэмж нэмэгдсэн явдал юм. Үүнээс гадна ЕАЭЗХ нь Зүүн өмнөд азийн орнуудын бараа таваарыг Европ руу гаргах гарц нээх боломжтой.

АСЕАН ба ЕАЭЗХ-ны үндсэн статистик үзүүлэлтүүдийг харьцуулвал:

Хүн ам зүйн талаасаа АСЕАН-ны гишүүн орнууд голдуу жижиг үйлдвэрлэгчид байгаа бол ЕАЭЗХ-ны эвсэлийн орнууд АСЕАН-аас нэг хүн амд ногдох ДНБ-ээс үлэмж давж, ЕАЭЗХ-ны зах зээлд худалдан авах мөнгө хангалттай их эргэлдэж байгааг харуулж байна. Урьд хэлсэнчлэн, Барууны хоригын улмаас ЕАЭЗХ-нд ч бас далд хэрэгцээ маш их байгаа юм.
ЕАЭЗ-ийн Холбоо нь бас Хятад улстай ЧХ-ны хэлэлцээртэй тул төрөлжсөн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжтой. Ажил хэрэг болох хүртэл бид дахин 12-оос 18 сар хүлээх хэрэгтэй байна. Тэр үед Хятадын бараа бүтээгдэхүүнийг ЭЗХ-ны хил рүү тээвэрлэж, татваргүй оруулах болно.

АСЕАН-ны гишүүн орнууд хэдэн жилийн өмнө Хятадтай байгуулсан ЧХХэлэлцээрийн урьдчилсан нөхцөл тодорхой болсон. Бусад АСЕАН-ны гишүүн орнууд ЕАЭЗХ-той аль эрт ЧХХ байгуулж эхэлсэн бөгөөд энд Сингапур, Индонез, Камбож, Тайланд илүү идэвхтэй оролцож, Малайз, Филиппин сонирхолоо илэрхийлж, уг асуудлыг судалж байна. Энэтхэг нь АСЕАН-тай ойр ажилладаг өөр нэг улс бөгөөд улмаар ЕАЭЗХ-той ЧХХэлэлцээр байгуулах яриа хэлцэл эхлүүлсэн. АСЕАН нь өөрөө бас АСЕАН- ЕАЭЗХ-ны хооронд ЧХХ хийх боломжийг судалж байгаа билээ.
Өөрчлөлт, боломжууд газар дээр бууж ирж байгаа нь илэрхий болов. Эдгээр олон төрлийн ЧХХэлэлцээрт ЕАЭЗХ-той гарын үсэг зурвал АСЕАН ба ЕАЭЗХ-ны орнуудад ханган нийлүүлэлтийн шинэ сүлжээ, бүтээгдэхүүний чадамжийг хөгжүүлэх, хүн амын хөдөлгөөн, хоёр эвслийн эдийн засгийн ерөнхий хөгжлийн талаар мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гаргах нийтлэг дүр зураг харагдаж байна.

Орос улс нь ЕАЭЗХ-ны нэг гол гишүүн, бас хэлэлцээрийн ширээнд сууж АСЕАН-тай яриа хэлэлцээр явуулдаг учир Зүүн өмнөд Азийн хөгжлийн механизмыг илүү ойлгодог. Зүүн Өмнөд Азийн нэгдсэн чуулган, бусад орнуудыг оролцуулсан АСЕАН-ы бүс нутгийн форум зэрэг АСЕАН-ы тэргүүлдэг олон талт механизмын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцогч мөн.
Түүний зэрэгцээ, АСЕАН нь ЕАЭЗХ-ны гол түнш Европын Эдийн Засгийн Хороотой өнгөрсөн оны арван нэгдүгээр сард Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны Ойлголцолын меморандумд гарын үсэг зурсан. Тэрхүү баримт бичигт гаалийн хяналт шалгалт, цахим арилжаа, техникийн зохицуулалтууд, худалдаа, хөрөнгө оруулалт, санхүү, бичил бизнес ба ЖДҮ дэмжих талаар нарийвчлан тусгасан байна. АСЕАН нь өөрөө бас ЕАЭЗХ- той бүрэн ЧХХ байгуулах бололцоотой гэж үзэж, АСЕАН, ЕАЭЗХ-ны ЧХХэлэлцээр байгуулах саналын талаарх судалгааны ажлыг саявтар эхлүүлсэн.

Ханган нийлүүлэлтийн сүлжээ нь АСЕАН-ны ирээдүйд хэр зохимжтой вэ? Энэ нь үр дүнтэй болох талаар доорх зургаас харж болно.
Худалдсан бараа таваарын нэр төрлийг доорх жишээгээр авч үзэж болно:

АСЕАН-ны орнууд ЕАЭЗХ-ноос хийсэн хамгийн их 10 импортын бүтээгдэхүүн (мян.Ам.долл)

АСЕАН-аас ЕАЭЗХ-нд хийсэн хамгийн их 10 экспортын бүтээгдэхүүн (мян.ам.долл)

Худалдааны цар хэмжээ их өргөн, АСЕАН-ны гишүүдээс Оросыг оролцуулан ЕАЭЗХ-ны зах зээлд экспортоор нийлүүлсэн бараа таваарын нэр төрөл илүү олон болох нь тодорхой байна.
Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын хувьд харьцангуй бага, ЕАЭЗХ-ны гол гишүүн Казахстан, Орос улсууд хамтдаа, голдуу газрын тос, байгалийн хий, аялал жуулчлалын салбарт 15.4 тэрбум ам.доллар оруулжээ. Хариуд нь, АСЕАН-ны гишүүн Малайз, Сингапур, Тайланд, Вьетнам улсууд ЕАЭЗХ-нд голчлон хүнс,хөдөө аж ахуй, тамхинд 3.9 тэрбум орчим ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийж, тэргүүлж байна. Гэхдээ энд бас зарим онцлог бий. АСЕАН-нд саяхан элсэн орсон Вьетнам улс ЕАЭЗХ-тай гуравдахь жилдээ хэрэгжиж байгаа бүрэн чөлөөт худалдааны хэлэлцээртэй, голчлон Оросын хөрөнгө оруулалт Вьетнам орж, одоо 10 тэрбум орчим ам.долларт хүрэв. Тайланд улс бас Оросын мөнгөнөөс ашиг хүртэж, Оросын жуулчдын тоог нэмэгдүүлэн татсаар байна. Тэдгээрийн зарим нь тус орны хөрөнгө, жижиг бизнест орж, энэ нь Энэтхэгийн Гуа, Шри ланкын бүс нутгийг оролцуулан Зүүн өмнөд Азийн хэмжээнд нийтлэг үзэгдэл болов. Иймэрхүү хандлага цаашдаа АСЕАН-ны орнуудын хэмжээнд тархах болно. АСЕАН-ны орнуудад бизнесийн үйл ажиллагаа явуулж, Оросын хөрөнгө оруулалтыг татахад бэрхшээл их бий. Тавьсан хоригын улмаас компаниудыг хар дансанд орсон эсэхийг шалгана.

Стандарт, дүрэм журмыг мөрдөхтэй холбоотой хэрэг явдал нилээд түвэгтэй хэвээр байна. Гэвч, АСЕАН худалдаа арилжаанд илт муугаар нөлөөлөхгүй, тэр харин бизнес хийх, бизнес дэх улс төрийг таслан зогсооход дэмжлэг үзүүлдэг, мөн Вашингтон DC тус бүс нутагт дарамт шахалт бага үзүүлдэг юм. Хүнд сурталын гүүрийг гатлахын зэрэгцээ, худалдааны хэлэлцээрээ дуусгаж, АСЕАН ба ЕАЭЗХ-ны худалдааны түншлэл байгуулах ажил шууд бүтэх ч ажил мэдээж биш. Одоо хийгдэж байгаа Худалдааны протокол боловсруулах ажил нь юуны өмнө хязгаарлагдмал арилжааг өргөтгөх боломж өгнө. Өмнө өгүүлснээр хоёр талд Хятадын оролцоо мэдэгдэхүйц их байгаа нь шинэ хангамжийн сүлжээ хөгжүүлэх таатай нөхцөл болно. Ингэвэл, АСЕАН-ны орнууд ба Орост ашиг, боломж, хоригийн шалтгааныг олох, хоёрдох үйл ажиллагаагаа эхлүүлэх хүсэл бүхий бизнесийн компаниудад сайнаар нөлөөлнө.

Сонирхогч орнууд, АСЕАН-ны гишүүд, мөн Орост өөрт нь баян чинээлэг, гүйлгээ сайтай, хялбар нэвтрэх зах зээл хэрэгцээ ихтэй бол Беларусь нь Зүүн Европ руу, цаашдаа Европын холбоо, Армени болон Кавказын бүс нутагт бүхэлд нь нэвтрэх сонирхолтой байгаа юм. Казакстанд газрын тос, байгалийн хий голчлох боловч зах зээлд дунд давхрагын хэрэглэгчид нэмэгдэж, Ази тив рүү, Дорнод Оросын бүс нутагт гарах эрмэлзэлтэй. Орос болон ЕАЭЗХ-ны гишүүн бусад улсуудад одоо үед АСЕАН дахь Вьетнам, Индонез, Филиппины зах зээл хамгийн сайн аз туршилт болж, Сингапур улс бүс нутгийн санхүү, үйлчилгээний төв зангилаа болж байна.
Эдгээр орнуудыг дэлхийн хэмжээнд бизнес хийхээд хамгийн таатай нөхцөлөөр үнэлснийг үзвэл:
ЕАЭЗХ ба АСЕАН-ны орнуудад хялбар бизнес хийх үнэлгээ (Нийт 100 онооноос)

Товчхондоо, өнгөц харвал, ЕАЭЗХ ба АСЕАН-ны хоорондын эвсэлд илэрхий саад бэрхшээл алга гэж үзэж болохоор байна. Гэвч урьд өмнө эдгээр орнууд хоорондоо маш их алсдагдсан байдлыг бага анхаарч ирсэн байна. Гэвч, бараа таваарын хоёр талын худалдаа тэнцвэржилт сайтай, Бүс-Зам санаачлагын үр дүнд дэд бүтэц сайн хөгжиж байгаа нь хоёуланд нь эерэг нөлөөтэй байна. Азид гадаадын хөрөнгө оруулалт хийх, АСЕАН-аас ЕАЭЗХ-нд, мөн Хятад, Энэтхэгт, өөр бусад газарт ханган нийлүүлэлтийн сүлжээ бий болгох, шилжилт хөдөлгөөнийг шалгах гээд хийх ажил олон бий. Ингэхэд зардал хэмнэх, мөнгө босгох явдал эхний ээлжийн талбар болно. ЕАЭЗХ ба Оростой ажил хэрэг явуулах таны “хийх ажлын” жагсаалтанд АСЕАН-ны бизнес, ханган нийлүүлэлтийн сүлжээ байгуулах талаар тусгагдсан уу? гэдэг асуулт гарна. Учир нь тэрхүү эвсэлийг үүсгэн байгуулахад гарах өөрчлөлтийг шалгах, хэрэгжүүлэхэд мөнгө босгох хэрэгтэй бөгөөд энэ ажил одоо хийгдэж байна.

Эх сурвалж: https://www.aseanbriefing.com

Хүн ам, газар нутгийн хэмжээ болон эдийн засгийн хүчин чадлаараа дэлхийд тэргүүлэгчдийн эгнээнд багтдаг манай өмнөд хөрш Хятад улс нь суралцах, судлах зүйл ихтэй ард түмний нэг гэдэгтэй хэн ч маргахгүй бизээ. Бидний хувьд их гүрэн Хятадтай хил залгаа байгаа нь цөөн тохиолдолд хүндрэлтэй байдаг ч бараа бүтээгдэхүүн худалдан авах, түүхий эдээ нийлүүлэх цаашлаад суралцах, аялах жуучлах гэх мэт олон тал дээр ашиг тустай байдлыг бий болгодог. Ер нь хүн болгон Хятадын талаар өөрийн гэсэн мэдээлэл, мэдлэгтэй байгаа тул илүү нуршаад яахав гол зүйлдээ орьё. Хятадын ард түмэн эртний түүх соёлоо маш сайн хадгалан үлдсэн нь 2016 оны байдлаар ЮНЕСКО-н байгалийн болон соёлын өвд нийт 48 түүхэн дурсгалт болон байгалийн үзэсгэлэнт цогцолбор газрууд нь багтсанаас харагдана. Эдгээрийг бүгдийг нь үзэж дуусгахад чамгүй олон удаа урд хөршөө зорих хэрэг бидэнд гарах бололтой. Миний бие Хятад улс руу нийт 3 удаа аялах зорилгоор явах завшаан тохиож байжээ.

1. Бээжин аялал – 2010 он

2. Хайнан аялал – 2013 он

3. Хуаншань /Шар уул/ аялал – 2017 он

Аялал бүрээс үзсэн харсан зүйлсийг нэг бүрчлэн цуврал болгон дараагийн нийтлэлүүдээр оруулах тул та бүхэн манай сайтаар байнга зочилж мэдээлэл авч байхаас гадна и-мэйл листэд ЭНД дарж бүртгүүлэн цаг тухай бүрт нь шинэ нийтлэлийн мэдээлэл авч байгаарай. Харин энэ удаад дээрх аялалуудыг нэгтгэн дүгнээд өөрийн туршлагад үндэслэн Хятад болон бусад улс руу аялалд гарах зөвлөмж болон аялалаас үлдсэн сэтгэгдэлүүдийг хуваалцъя.

Аялалын зөвлөмжүүд:

1. Аялалын төрлийг сонгох: Аялалын зорилгодоо тааруулан хувиараа аялах уу жуулчны компаниар зуучлуулах уу гэдгээ сонгох нь зүйтэй учир нь аль аль сонголт нь давуу болон сул талуудтай. Хувиараа аялахын хамгийн сайхан нь өөрийнхөө хүссэнээр явах. Хэвтэр болон хоол хүнс голдоггүй бага зардлаар ихийг үзэх сонирхолтой аялагчид бол өөрийхөө толгойг даагаад яваад үзэхэд гэмгүй байх. Бүх зүйлийг өөрсдөө бие даан шийдэх тул ажлын хамт олонтойгоо буюу хүсэл зорилго, нас хүйсийн ялгаатай хүмүүсийн хувьд энэ төрлийн аялал тохиромж муутай мэт санагдсан. Харин санаа нийлсэн найз нөхдийн аялалд бол хамгийн сайн сонголт болно. Гэхдээ бүх зүйлд бэлэн байх хэрэгтэй, компаниар зуучлуулж явсанаас үнэтэй байх тохиолдол гарна. Дамжин явах нислэг болон галт тэрэгний хуваарь өөрчлөгдөх, цуцлагдах гэх мэтээс эхлээд. Тиймээс хувиараа аялалд гарч буй бол даатгуулчихаад явахад гэмгүй гэж зөвлөж байна. Энэ төрлийн аялалыг сонгогчид нь мөнгөө хэмнэх зорилготой тул аль болох хямд нислэг болон газрын тээврийг сонгодог тул цаг хугацаа арай их зарцуулах магадлалтай ба дийлэнх тохиолдолд ачаагаа үүрээд нааш цааш алхах тул биеэ жаахан ядраана гэдэгтээ сэтгэлзүйн бэлтгэлтэй байх хэрэгтэй болов уу. Зуучлалын компаниар аялахад жинхэнэ утгаараа амраад олон зүйлд санаа зовохгүй байх боломжтой тул анх удаа аялалд явж буй бол энэ төрлийг сонгоорой. Нас насны гишүүдийн бүрэлдэхүүнтэй гэр бүл болон хамт олноороо аялахад хамгийн тохиромжтой. Бөөний үнэ хямд байдгийн зарчмаар таны төлсөн үнээр хувиараа аялаад яг тухайн газруудад орохоос харьцангуй хямд байдаг юм байна лээ. Нэг сул тал нь аялалын үзвэр хооронд заавал дэлгүүр хоршоо гээд хэрэггүй шахуу газруудаар их авч явах гээд байдаг тул далай дээр очсон бол далай дээрээ л үлд, ууланд очсон бол ууландаа л үлд элдэв чамин нэртэй дэлгүүрийн маршрутаас нь шууд татгалзсан нь дээр санагдсан.

2. Очих газрынхаа талаар урьдчилан судлах: Интернэт хөгжөөд мэдээлэл авах боломж маш өндөр болсон өнөө үед гадагшаа дотогшоо хаашаа ч аялах бай тухайн очиж буй газрынхаа талаар тодорхой хэмжээнд судлаад очвол зүгээр санагдсан. Урьдчилж судлаагүйгээс болж зорьж очсон газраа бүрэн дүүрэн нээж илрүүлэхгүйгээр дутуу үзээд буцвал дахиад очих ч хэцүү болих ч хэцүү ацан шалааны байдалд орох магадлалтай юм шиг санагдсан.

3. Хувцас хэрэглэлээ очсон газраасаа авах: Монгол улсын хувьд амьдралын өртөгөөр өндөр хөгжилтэй баян орнуудтай ижил шахуу байдаг тул ихэнх зүйлс үнэтэй байдаг. Харин манайхны нэг нийтлэг шинж нь ажил гэр гэсэн маршруттай тул элдэв спорт арга хэмжээнд барагтай оролцдоггүйгээс яг аялалд гарахад хувцас хунар маань тохиромж муутай болж ирдэг. Гэсэн хэдий ч аль болох дотоод нөөц бололцоогоо ашиглан биед эвтэйхэн хувцаснаасаа сонгон өмсөж очих газартаа хүрээд тэндээсээ худалдан авалт хийгээрэй гэж зөвлөмөөр байна. Тусгай зориулалтын, аялалын хувцас хэрэглэл бол дийлэнхдээ л Хятад болон Азийн үйлдвэрлэгч орнуудаас орж ирдэг тул хэрвээ таны аялал Эрээн, Бээжин гээд худалдаа хөгжсөн бусад хотуудаар нь дайрч буйн дээр та тодорхой цагийг дэлгүүр хэсэхэд зарцуулах боломжтой байгаа бол аялалын хувцас хэрэглэлийг шууд тэндээсээ аваарай. Гэхдээ үнэ хаялцаж худалдан авалт хийдэг зах, худалдааны төвөөс бол холхон байсан нь дээр гэж зөвлөмөөр байна. Цөөн тооны буюу өөртөө ганц хоёр юм авахын тулд хамаг цагаа гарздан үнэ тохиролцох, сонирхсон зүйлээ өмсөж үзэлгүй урд хойноо барьж үзээд заавал авах ёстой болдог гэх мэт онцгүй нөхцөл байдал зах дээр биднийг хүлээж байдаг. Үүнээс гадна манай Монголчууд үнийг нь хэт унагадагаас болсон уу бидэнд ер нь ёозгүй, хүндэтгэлгүй харьцдаг болсон мэт санагдсан. Харин дэлгүүр орвол сонирхсон зүйлээ чөлөөтэй өмсөж үзэхээс гадна үнийг нь шууд хараад авч чадах үгүйгээ шийдээд явчих нь амар. Жаахан судалбал боломжийн үнэтэй, чанартай брэндүүд байхаас гадна томоохон баяруудынхаа өмнө болон тодорхой борлуулалтын хямдрал урамшуулал бараг хэзээ ч очсон байдаг юм шиг санагдсан. Миний хувьд аялалын болон спорт хувцас хэрэглэл авахад Decathlon маш боломжийн шүү гэж санал болгомоор байна.

4. Нийтийн эрх ашгийг хүндэтгэн дагах: Ард иргэдийнх нь амьдралын бололцоо сайжирч буйтай холбоотойгоор Хятадууд өөрсдөө түүхэн дурсгалт газруудаараа гэр бүл, найз нөхөд хамт олноороо аялах нь ихэссэн. Тиймээс хаана ч очсон түм түжигнэж, бум бужигнаж байх магадлал өндөртэй тул та бүхэн дуулгавартайгаар өөрийн оочер дараалалыг хүлээн бусдад төвөг болохгүйгээр аялаарай. Миний ажигласнаар манайхан маш хоёрын хооронд зүйл дээр бусдын урдуур дайрч (бусдыг анзаараагүй гэж боддог ч юм уу эсвэл хэн намайг таньдаггүй юм чинь гэдэг ч юм уу бага сага заль хэрэглэж) буй нь ажиглагддаг. Та нутгаасаа гарсан л бол таны нэр МОНГОЛ болдог тул жижиг сажиг зүйлс дээр амиа хичээж дараа дараачийн олон Монгол аялагчдынхаа нэрэнд сэв суулгах хэрэггүй болов уу. Мөн амралтын өдрүүдээр тээврийн хэрэгсэл болон үзмэрүүд нь бараг пиг дүүрэн байх ба алдартай аялал жуучлалын төвүүдийнх нь ойролцоох буудлууд болон хоноглох газруудынх нь үнэ тодорхой хувиар өсдөг юм байна лээ.

5. Төмөр замын вокзал, нисэх буудал дээр тосч үйлчилгээ санал болгож буй хүмүүсээс хол байх. Учир нь тэд бүх зүйлийг богино хугацаанд зохицуулах сайхан саналууд тавих ч үнэ өндөртэй гэдгийг санах хэрэгтэй. Мөн зуучилж аваачсан буудал болон хоолны газрууд нь танд таалагдахгүй байх магадлал маш өндөр тул таны аялалд таагүй дурсамж л нэмэх болов уу.

6. Дата эрх бүхий Хятад дугаар авах: Нийтийн үйлчилгээний газрууд болон буудлууд нь үнэгүй интернэт цацах ч маш удаан санагдсан. Тиймээс хэд хонох төлөвлөгөөтэй байгаа бол дата эрх бүхий Хятад дугаар ашиглан интернэтээр хотспот үүсгэн багаараа хаана ч очсон интернэттэй явбал их зүгээр санагдсан. Интернэттэй байхад газрын зургаа ашиглаад төөрөхгүй шахуу явах боломжтойгоос гадна тулгарсан бэрхшээлүүдээ бусдаас богино хугацаанд лавлан мэдээлэл авч харилцаа холбоотой явах боломжтой.

Миний анзаарснаар Хятад улс:

Хятадын дэд бүтэц маш сайн хөгжсөн тул дийлэнх хотууд нь хоорондоо нисэх онгоц, хурдан болон энгийн галт тэрэг, автобусаар явах боломжтой болсон нь аялал жуучлал хөгжих маш таатай орчинг бүрдүүлж байгаа. Бид цаг хугацаа болон өөрийн төсөвтөө тааруулан аль ч төрлийн тээврийн хэрэгслийг сонгосон бай тав тух алдахгүй. Логистикийн салбарт ажилдаг болохоор эндэхийн бүрэн шийдэгдсэн зам тээврийн дэд бүтэц нь үнэхээр таалагддаг. Уул нурууг нүхлэх, гол усан дээгүүр гүүр тавих бол үнэн асуудалгүй, мөнгөтэйдээ ч юм уу юмыг хийх сэтгэлтэйдээ ч юмуу их л богино хугацаанд эдгээр томоохон бүтээн байгуулалтуудыг хийдэг бололтой. Манай Улаанбаатар хот 2020 онд метротой болно гээд байсан одоо бүүр сураг ч гарахаа больжээ. Хариуцсан хүмүүс нь хөөцөлдөөд бүтээн байгуулалтаа хийгээд л явж байгаа байх даа. Хаагуур ч явсан хүнгүй зэлүүд газар гэж бараг үгүй тариалангийн талбай, усан ферм болон хүн амьдрах зориулалттай суурин тосгод үргэлжлэх нь бага зэрэг уйтгартай ч авах юм нь нүдэнд бүртийх хоггүй. Манайх бол Улаанбаатараас урагшаа хил давах хүртэл төмөр зам, засмал зам дагуух эзгүй зэлүүд газар суурин ялгаагүй ерөнхийдөө хог ихтэй санагдсан. Жуулчид ирэх явах гол чиглэл тул нутгийн иргэд нь, дайран явж буй бусад Монгол ахан дүүс минь хогоо битгий хөдөө хээр хаяж байгаач ээ. За Хятад руугаа буцаад орьё, Дэлхийн 2-догч том эдийн засаг болохын тулд явуулсан бодлогын хүрээнд маш олон хотуудыг өргөжүүлэн шинэр орон сууц, сургууль, дэлгүүр гэх мэт хүн амьдрахад зориулан өндөр өндөр барилгуудыг шинээр барьсан ч тэдгээрийг худалдан авах хүнгүй байгаагаас ашиглалтанд орсон ч ганц ч оршин суугчгүй хоосноороо үлдэж “Сүнсний Хот” гэх нэртэй болсон эдгээр томоохон барилгууд гунигтайхан сүндэрлэх ажээ. 2020 он гэхэд 100,000 сая гаруй хөдөөний Хятад иргэд хот руу нүүнэ гэж төлөвлөгдсөн байгаа тул удахгүй дүүрчих биз ээ. Нэмж сонирхуулахад, Монгол улстай адилхан агаарын бохирдол тулгамдсан асуудал болж буй гэсэн мэдээлэлтэй явсан ч очсон газруудад тийм сүртэй мэдрэгдэхүйц байсангүй. Бээжинд хамгийн бохирдолтой буюу бага зэрэг цагаан манантай байсан ба энэ нь үйлдвэрүүдээс гардаг тул хөгжлийн утаа гэж нэрлэдэг бол манай Улаанбаатарын утаа бол дулаацах зорилгоор нүүрс түлсний улмаас гарч буй тул ядуурлын утаа гэж нэрлэдэг юм байна.

8 жилийн хугацаанд гарсан өөрчлөлтүүд:

1. Их цэвэрхэн болсон. Хүнийг хэр цэвэр цэмцгэр бэ гэдгийг 00-н өрөөнөөс нь шинждэг гэдэг шиг хамгийн түрүүнд анзаарагдсан зүйл бол Хятад улсын худалдаа үйлчилгээний төвүүдийн 00-н өрөөнүүд үнэр танаргүй их цэвэрхэн болсон нь ажиглагдсан. Бараг орсон бүх газруудын жорлонгууд бүгдээрээ 00-н цаас, гар хатаагчтай болсон байсан нь их таалагдсан.

2. Хүмүүс ч мөн их соёлжсон юм шиг. Хамгийн анх очихдоо хурдан галт тэрэг болон автобус гэх мэт нийтийн тээврийн хэрэгслүүдээр нь олон цаг зорчиход үнэр, чимээ маш ихтэй санагдаж байсан бол энэ удаад бол зөрж өнгөрсөн болон ойрхон суусан Хятадуудын хоолнуудынх нь хурц үнэр нь амнаас бараг үнэртэхгүй болсон мэт санагдсан. Дуу чимээ гаргах нь ч бага болсон байна лээ. Бараг бүх хүн нь утсаараа ямар нэг видео үзэх юмуу чатлаж байсан тул чанга чанга ярих завгүй ч болсон байж магад.

3. Хүмүүсийн хувцаслалт: Ерөнхийдөө их гайгүй загварлаг хувцасладаг болсон харагдсан. Урьд нь очиход ийм олон сайхан хувцасны сонголт байхад яагаад ийм сонин зүйлсийг хаанаас нь олоод өмсдөг байнаа гэж бодохоор байсан, одоо бол их л энгийн болсон ажиглагдсан. Дэлхийн хувцас загварын олон брэндүүд зах зээлд нь нэвтэрсний ач тус болов уу. Өөрийн уламжлалт хэв маяг бүхий хувцас, чимэглэлүүд нь яваандаа бүүр л багасч бидэн шиг зөвхөн тодорхой баяруудаар үндэсний хувцасаа өмсөхөөс гадна ерөнхийдөө Европ загварын, энгийн хийцтэй хувцас хэрэглэлийг түлхүү хэрэглэдэг болох болов уу гэж бодогдсон. Мөн эмэгтэйчүүд нь их цэвэрхэн бүдэг будах эсвэл бараг нүүрээ буддаггүй ч юм шиг санагдсан манайхантай харьцуулахад.

4. Илүү олон гадныхан байдаг болсон. Ер нь хаагуур ч явсан гадныхантай их тааралдах болжээ, сонирхвол зарим нэг нь аялж байна, дийлэнх нь суурин ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүс байх юм. Эндээс харахад Хятадын томоохон хотууд нь нилээн амжилттай даяаршлагдаж байна гэж дүгнэж болох байх.

Та бүхэнд манай нийтлэлүүд таалагдаж байвал манай мэйл листэнд ЭНД дарж бүртгүүлж шинэ нийтлэл, мэдээллүүдийг маань цаг алдалгүй сонирхож байгаарай.

Өнгөрсөн 10 гаруй жилийн хугацаанд Хятад улсын ДНБ гайхмаар өсч, дэлхийн эдийн засгийн хүчирхэг мотор байж ирсэн. Харин сүүлийн хэдэн жил дээрх өсөлт удааширч, дэлхийн түүхий эдийн үнэ огцом унаж, хөгжингүй болон хөгжиж байгаа олон орны өсөлтөнд томоохон чөдөр уясан.

Харин одоо биднийг юу хүлээж байгаа бол? Гутранги үзэлтнүүд Хятад улс бусад улсуудыг гүйцэж авах нэг удаагийн томоохон үсрэнгүй хөгжлийнх нь үе дуусгавар болсон гэж дүгнэж байна. Харин өөдрөг үзэлтнүүд ирэх 10-15 жилийн хооронд Хятад дэлхийн улсуудыг хөгжлөөрөө түүчээлсэн хэвээр байх боломжтой төдийгүй эдийн засгийнхаа бүх салбарыг солонгоруулан хөгжүүлнэ гэж итгэж байна.

Хөгжлийн шинэ загвар
Сүүлийн үед Хятадад хамгийн хүчтэй яригдаж байгаа сэдэв бол тус улсын эдийн засгийн байдал юм. 2015 онд Хятадын ДНБ болон ажлын байрны өсөлт 25 жилийн түүхэн дэхь хамгийн доод түвшиндээ хүрсэн, бизнесүүдийн өр асар ихээр нэмэгдсэн, гадаад валютын нөөц 500 тэрбум ам.доллараар буурсан төдийгүй 2015 оны дунд гэхэд хөрөнгийн зах зээл 43%-ийн бууралт үзүүлсэн зэрэг нь гутранги үзэлтнүүдэд Хятад улс санхүүгийн хямралд орох замдаа явж байна гэж дүгнэх хангалттай шалтгаан болсон.

Харин өөдрөг үзэлтнүүд Хятадын дотоодын хэрэглэгчид, дотоодын бизнесүүдийн эдийн засгийн хүчийг нэмэгдүүлж, бүтээмжид суурилсан өсөлтийн загварыг бий болгосноор тус зах зээлд өрсөлдөгч компаниудад тоглоомын шинэ талбарыг бий болгоно гэж үзэж байна.

Хэрэглээний хувьсал
Хятадын дотоодын хэрэглэгчдийн худалдан авалт нэмэгдэхийн хэрээр ихэвчлэн дотоодын бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний сонголт, чанараар хязгаарлагдаж байдаг хэрэглээний сагсных нь төрөлжилт нэмэгдэнэ. Үнэндээ, сүүлийн үед Хятад хэрэглэгчид бөөнөөр, хямд бүтээгдэхүүн авахаас илүү чанартай, цөөн тооны бүтээгдэхүүн авах сонирхолтой болсон. McKinsey-ээс Хятадын 44 хотод 18-56 насны 10,000 хэрэглэгчээс авсан судалгаанд оролцогчдын 50% нь хамгийн чанартай, хамгийн үнэтэй бүтээгдэхүүн үйлчилгээ хэрэглэх хүсэлтэй байдаг гэсэн нь хэдэн жилийн өмнөхтэй харьцуулахад огцом өөрчлөгдсөн хандлага юм.

Дижитал хувьслын үр нөлөө
2015 оны 12-р сарын байдлаар Хятадад 690 сая интернет хэрэглэгч, 700 сая ухаалаг утас хэрэглэгч байгаа нь Хятадын хэрэглэгчдийн сүүлийн үеийн эрэлт хэрэгцээг судалж, мэдэх таатай орчинг бүрдүүлж байна.

Электрон худалдаа
Дээрх боломжийг дээд зэргээр ашиглахын тулд Хятадын онлайн бизнес эрхлэгчид Европ, АНУ зэрэг газруудад онлайн бизнес эрхлэгчдийн адил тоон мэдээллийн дүн шинжилгээг нарийн ашиглаж хэрэглэгчдийнхээ зан төлвийг ойлгож, худалдан авалт хийх дадлыг нь даган дууриах хэрэгтэй.

Тоон мэдээллийн дүн шинжилгээний ач тусын талаар бидний удахгүй хүргэх нийтлэлийг хүлээн авахыг хүсвэл имэйл хаягаа энд дарж  бүртгүүлээрэй!

Улам олон Хятад хэрэглэгчид нийгмийн сүлжээг юу худалдан авахтай холбоотой шийдвэр гаргахдаа ашигладаг болсон өнөө үед мөн л нийгмийн сүлжээг ашиглах ур чадвараа нэмэгдүүлэх хэрэгцээ бизнесүүдэд зайлшгүй тулгарч байна.

Үйлчилгээний салбарын дижиталчлал
Энд онцлууштай нэг зүйл бол нийгмийн үйлчилгээний салбарт ч онлайнаар мэдлэг, мэдээллээ хуваалцсанаар хотод байгаа эмч нар алслагдсан хөдөө орон нутгийн эмнэлгүүдэд эмчлүүлж байгаа өвчтөнүүдэд теле-эмнэлэг систем ашиглан эмчилгээ зөвлөгөө үзүүлж хот, хөдөөгийн боловсролын ялгааг багасгахад хувь нэмрээ оруулах боломжтой.

Дууриагчаас санаачлагч руу
Дэлхийн шинэ, шилдэг технологиудаас суралцан, өөрсдийн үйлдвэрлэлдээ шингээх тактикаа инновацийн тэргүүлэгч болох зорилгоор сольсон нь Хятадын бүтээмжид суурилсан өсөлтийн загварынх нь түлхүүр хэсэг юм.
Судалгаанаас харахад Хятадын Судалгаа, Дизайн (R&D)-д чиглэсэн зардал 2007-оос 2015 оны хооронд 120%-иар өссөн төдийгүй лав 2020 он хүртэл салбар салбарын компаниуд дизайны төвүүдээ өргөтгөхийн хэрээр энэ тоо улам нэмэгдэх төлөвтэй байна. Харин Хятадад төвтэй дизайны төвүүдэд тулгарах томоохон асуудал нь дотоодын зах зээлдээ зориулсан бүтээгдэхүүн гаргахад төвлөрөх биш дэлхийн зах зээлд зориулагдсан шинэлэг, шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх юм.
Хятад инновацийн тоглолтоо сайжруулахын хэрээр олон улсын бизнес эрхлэгчид Хятадад хамааралтай Судалгаа, Дизайнаа илүү хямдаар, илүү хурднаар гүйцэтгэх хэрэгтэй болно. Тэд Хятад дахь судалгааны платформуудынхаа төсөл хөгжүүлэлтийг илүү хурдасгаж, Хятадын дотоодын өрсөлдөгчдөөсөө хоцрохгүй байх шаардлага урган гарч байна.

Дэлхийн түвшний тоглогч болох
Хэдийгээр Fortune 500 жагсаалтанд Хятадын 110 компани бичигддэг нь АНУ-ын дараа орохуйц үзүүлэлт боловч эдгээр компанийн дийлэнх ихэнх нь дотоодын барилга, дэд бүтэц, эрчим хүч, санхүүгийн чиглэлийн компаниуд байдаг. Тэдний ихэнх нь нүсэр хөрөнгөнд суурилсан, нөөцийг монопольчилсон зөвхөн Хятад дотроо үйл ажиллагаа эрхэлдэг ба 80% нь төрийн өмчит компаниуд байдаг.

Харин Нэг бүс, Нэг зам хөгжлийн стратегиэрээ Хятад Африк, Ази, Европын олон оронтой шууд холбогдохоор зорьж байна. Хятадын засгийн газраас 1 их наяд ам.долларыг төрийн өмчит санхүүгийн байгууллагууд болон төрийн өмчит бусад компаниудынхаа глобал төслүүдээр дамжуулан дээрх хөтөлбөрт зарцуулахаар төсөвлөсөн.

Автоматжуулалтын эрин үе
Мөн Хятад үйлдвэрлэлээ илүү автоматжуулах нөөц бололцоо, хэрэгцээ шаардлага ч ихтэй. Хэдийгээр Хятад дэлхийн роботын хамгийн том зах зээл боловч Хятад компаниудын 10,000 үйлдвэрийн ажилчин дутамд 36 робот ноогдож байгаа нь бусад хөгжингүй эдийн засагтай улсуудын дундажтай харьцуулахад даруй 50 орчим хувиар бага, АНУ-ын ижил үзүүлэлттэй харьцуулахад тавны нэгтэй нь л тэнцэхээр түвшинд байгаа юм.

Дүгнэж хэлэхэд, Хятадын эдийн засаг салаа замын уулзвар дээр ирсэн байж болох ч бүтээмжид суурилсан дэвшилтэт эдийн засаг руу ахих шилжилт нь амжилттай хэрэгжвэл Хятадад болон Хятадтай холбоотой ажилладаг бизнесүүдэд шинэ дутам боломжийн хажуугаар төдий хэмжээний шийдвэрлэх шинэ асуудлууд гарч ирэх нь дамжиггүй.

Эх сурвалж:www.mckinsey.com