Хүүхдийн бүтээлч сэтгэлгээг бага наснаас нь хэрхэн хөгжүүлэх вэ?
Бүтээлч сэтгэлгээ гэхээр бид зураг зурах, хөгжим зохиох зэрэг урлагийн авьяасыг төсөөлөх нь элбэг. Тиймээс бүтээлч байх нь зөвхөн зарим хүнд төрөлхийн заяасан онцгой чадвар мэт санагддаг.
Гэвч бүтээлч сэтгэлгээ үүгээр хязгаарлагдахгүй. Асуудлыг олон өнцгөөс харах, шийдэх өөр арга олох, шинэ санаа турших, мэддэг зүйлээ шинэ нөхцөлд ашиглах нь ч бүтээлч сэтгэлгээний илрэл юм. Энэ бол дадлага, туршлагаар хөгжүүлж болох ур чадвар.
Бүтээлч сэтгэлгээ гэж юу вэ?
Бүтээлчээр сэтгэх гэдэг нь заавал цоо шинэ зүйл зохион бүтээхийг хэлдэггүй. Сурагч асуудлыг шийдэх өөр арга олох, багийнхаа санааг сайжруулах, байгаа зүйлсийг өөр зориулалтаар ашиглах, “Үүнийг өөрөөр хийвэл яах вэ?” гэж асуух нь бүтээлчээр сэтгэж байгаагийн жишээ юм.
Бүтээлч сэтгэлгээ нь санаа гаргахаас гадна түүнийгээ хөгжүүлж, туршиж, үр дүнг нь эргэцүүлэн сайжруулах үйл явцыг хамардаг.
Хэрхэн хөгжүүлэх вэ?
Хүүхдэд бэлэн хариулт өгөхөөс илүү өөрөө бодож, шийдэл олох боломж олгох нь чухал. “Зөв хариулт нь юу вэ?” гэж асуухын зэрэгцээ:
- “Өөр ямар хувилбар байж болох вэ?”
- “Чи үүнийг өөрөөр яаж шийдэх вэ?”
- “Энэ санаа бүтэхгүй бол юуг өөрчилж болох вэ?” гэж асууж болно.
Мөн сонирхсон асуудлаа судлах, бусадтай санал солилцох, санаагаа турших боломжийг тогтмол олгох нь бүтээлчээр сэтгэх дадлыг хөгжүүлэхэд тустай.
Алдаанаас суралцах боломж олгоё
Шинэ санаа бүр эхний оролдлогоороо амжилттай болохгүй. Хүүхэд алдаа гаргахаас айвал санаагаа хэлэх, туршихаас зайлсхийж болзошгүй. Харин алдааг суралцах үйл явцын нэг хэсэг гэж хүлээн зөвшөөрдөг орчинд илүү чөлөөтэй оролдож чадна.
“Яагаад болсонгүй вэ?”, “Дараагийн удаа юуг өөрчилж болох вэ?” гэж ярилцах нь хүүхдэд алдаагаа ойлгож, санаагаа сайжруулахад тусална.
Бодит асуудал дээр ажиллуулъя
“Сургуулийн хог хаягдлыг хэрхэн багасгах вэ?” гэсэн асуултад ганц зөв хариулт байхгүй. Сурагчид асуудлаа судалж, бусдын саналыг сонсож, хэд хэдэн шийдэл гарган, хэрэгжүүлэх боломжтой санаагаа сонгож туршина.
Энэ явцад тэд бүтээлчээр сэтгэхийн зэрэгцээ асуудал шийдвэрлэх, багаар ажиллах, харилцах, шийдвэр гаргах чадвараа ашиглаж, хөгжүүлнэ.
Хүүхэд бүрд хөгжих боломж бий
Зарим хүүхэд санаагаа хурдан илэрхийлдэг бол зарим нь ажиглаж, удаан бодсоны дараа хэлдэг. Энэ ялгаагаар нь хүүхдийг “бүтээлч”, “бүтээлч биш” гэж дүгнэх хэрэггүй.
Харин асуулт асуух, санаагаа илэрхийлэх, турших, алдаагаа засаж дахин оролдох боломжийг тогтмол олгоё.
Бүтээлч сэтгэлгээ бол зөвхөн төрөлхийн авьяас биш. Дадлага, туршлага, дэмжлэгтэй орчинд хөгжүүлж болох ур чадвар юм.
Тиймээс хүүхдээсээ “Зөв хариултыг олсон уу?” гэж асуухын зэрэгцээ “Өөр ямар арга байж болох вэ?” гэж асууж хэвшье.
Ашигласан эх сурвалж:
- OECD (2023). PISA 2022 Creative Thinking Framework
- Harvard Graduate School of Education. Understanding Creativity
- Harvard Graduate School of Education — Making Caring Common. How to Help Kids Learn From Mistakes
