Archive for the
‘Эдүкэйтэд тойм’ Category

Дэлхийн дундажаар хүмүүс 20-60 нас хүртэлээ 40 жил идэвхитэй ажил хөдөлмөр эрхлэх боломжтой байдаг ч Монгол Улсын хувьд 1990 оны нийгмийн өөрчлөлт болон сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй хөгжиж буй технологийн дэвшилээс шалтгаалан 40, 50 насныханы ажилгүйдлийн түвшин өндөр хувьтай байна. Оффистоо хамтран ажиллаж буй хүмүүсээ хардаа дийлэнх нь л залуучууд байна уу? Манай 40-өөс дээш насныхан маань хаагуур юу хийгээд явж байна? Магадгүй дийлэнх нь худалдагч, жолооч, малчин, тариаланч гэх мэт биеийн хүчний хөдөлмөрийг голлон эрхлэж хувиараа эрхлэх аж ахуйтан буюу албан ёсны ажлын байргүй тогтмол орлогогүй амьдарч байгаа байх. 2010 онд Америкийн 1 судалгаанаас “дийлэнх хүмүүс 40-50 насандаа амьдралдаа хөдөлмөр эрхлээд олдог орлогынхоо 50%-г олдог” гэсэн тоо баримтыг уншиж байсан нь ой тоонд маань их тод үлджээ. Гэтэл Монголд яагаад баялагийг өөртөө болон эх орондоо бүтээх тэр л үеийнхэн маань шинэ залуу үеийнхэндээ түрэгдэн ажил мэргэжлийн хувьд өсч дэвжилгүй мэргэжлийн бус хөдөлмөр эрхлэлт рүү шилжээд байна?

Та өнөөдөр хэдэн ч настай бай 40-өөс хойших нас нь тойроод гарах даваа биш туулаад явах зам мөр тань тул ажил мэргэжлийн хувьд насан туршдаа өөртөө сэтгэл хангалуун байж, үнэ цэнээ улам нэмэгдүүлэхийн тулд энэхүү нийтлэлийг уншин суугаа байх. Тиймээс таныг жилээс жил ирэх бүр ажил мэргэжлийн хувьд илүү үнэ цэнэтэй шилдэг ажилтан болоосой гэж хүссэндээ Линкедины нөлөөлөгч (Linkedin influencer) Bernard Marr –н хэзээ ч хойш тавьж болохгүй 10-н зөвлөмжийг тоймлон хүргэе.

1. Амьдрал богино. Амьдрал нь дургүй ажлаа хийх, чамайг үнэлдэггүй даргын төлөө ажиллах болон ямар ч уртын зорилгогүй компанид ажиллахад хэтэрхий богино гэдгийг үргэлж санаарай. Бидний ихэнх нь өнөөдөрийнхөө ажлын нөхцөл байдалд сэтгэл хангалуун биш байдаг ч өдөр тутмын тогтмол орлогоо алдах вий, илүү дээр ажил олж чадахгүй байх вий гэсэн айдсаасаа болоод өөрчлөлт хийдэггүй. Гэвч чи хэр удаан амьд явахаа мэдэхгүй тул өөртөө таалагдахгүй, хожим харамсмаар нөхцөл байдалд өөрийгөө хүчээр битгий хүл. Чамд таалагдахгүй байгаа зүйлсийг өөрчлөхийн тулд яг одоо жижиг ч бай хамаагүй ямар нэг алхам хийгээрэй.
2. Нийгмийн хүрээлэл чухал. Бид ихэнхдээ бүрэг зан ажлаа л сайн хийж байвал бусад нь яахав ээ гэж боддог тул танилын хүрээгээ тэлэх тал дээр хойрго ханддаг. Мэдээж сайн мэдэхгүй хүмүүсийн дунд, дасаагүй орчинд орон хэрэгтэй хэрэггүй зүйл ярилцах нь ихэнхэд маань төвөгтэй санагддаг тул нэтворкинг арга хэмжээнүүдээс зайлхийх байдал түгээмэл байдаг. Гэсэн хэдий ч судалгаагаар нийгмийн хүрээлэл нь амжилтын чухал түлхүүр болох нь батлагдаад байна. Чухамдаа ихэнх амжилттай хүмүүс нийгмийн хүрээллээ илүү олон төрлөөр үүсгэж чадсан байдаг. Тиймээс танилын хүрээгээ тэлэхэд зориулсан цаг хугацаа оролдлогууд тань таны амжилтанд туслалцаа үзүүлнэ гэдэгт битгий эргэлзээрэй.
3. Амжилтын төлөө эрүүл мэндээ золиослох нь ухаалаг хэрэг биш. Маш олон амжилттай хүмүүс хэт их ажилласнаасаа болж эрүүл мэндийн хувьд доголдолтой болсон байдаг. Үнэндээ эрүүл хүний бүтээмж илүү өндөр байхаас гадна ямар ч амжилт болон мөнгө таны эрүүл мэндийг орлохгүй. Эрүүл мэндээ золихын оронд стрэссийнхээ түвшинг хянаж, ажил амьдралын хэвийн түвшинг хадгалж сурснаар хойшидын муу үр дагаваруудаас сэргийлээрэй.
4. Дэлгэц ширтэн сууснаас илүү амьдралынхаа давтагдашгүй мөчүүдийг мэдрээрэй. Илүү онлайнд холбогдсон өнөөдрийн нийгэмд бид амьдралын хором мөчүүдийг дэлгэцэнд хуулбарлах байдал ихээхэн ажиглагдаж байна. Гэсэн ч амьдралын төгсгөл ирэх үед та бусадтай холбоотой байхын тулд илүү олон и-мэйл утсаараа шалгаж байхыг хүсэхгүй л байх. Тиймээс онлайнаас хэсэг хөндийрч бодит амьдралаа илүүтэйгээр мэдрээрэй
5. Суралцахаа хэзээ ч зогсоож болохгүй. “Би хангалттай суралцлаа, би өөрийн гэсэн арга барилтай, амьдрах ухаантай болсон” гэж боддог хүн байна уу? Та их сургууль төгсөөд хэр удаж байна? Та их сургууль төгссөнөөсөө хойш ямар нэгэн мэргэжил дээшлүүлэх болон нэмэлт ур чадвар эзэмших сургалтуудад суусан уу? Өнөөдрийн хэт технологижсон орчинд бид шинэ ур чадваруудыг суралцахгүй өөрийн эзэмшсэн арга барилаараа л яваад байвал удахгүй хэнд ч хэрэггүй нэгэн болох аюултай. Тиймээс ажиллаж байхдаа үргэлжид суралцсанаар та цаг үеэсээ хоцрогдохгүй улам илүү амжилттай байх ирээдүй тань бүрэлдэнэ гэдгийг санаарай.
6. Олон төрлийн чадвартай бай. Та нэг л зүйлийг маш сайн хийж сурахын тулд хамаг амьдралаа зориулж байна уу? Та цөөн зүйлийг хийж чаддаг байх тусмаа дургүй ажилтайгаа зууралдаж байх эсвэл бүүр таны чадвар хийх ажилд тань хүрэлцэхгүй болох эрсдэл ихэснэ. Тиймээс өөрийгөө аль болох олон талаас нь хөгжүүлээрэй. Убэр /Uber/-т ажлын байраа алдсан таксины жолооч болон чатбот /chatbot/-оор орлуулагдсан харилцагчийн үйлчилгээний ажилчдын талаар бодоорой.
7. Та ганцаараа хурдан явж чадна тэхдээ хамтаараа илүү хол явна гэдгээ ойлгоорой. Ихэнх хүмүүс ганцаараа ажиллах сонирхолтой байдаг хэдий ч багаар маш сайн ажиллаж чаддаг хүмүүс л илүү амжилтанд хүрдэг. Цор ганцаараа бүхнийг хийдэг байдал домог болж бүхий л том ажлыг гар нийлсэн баг л гүйцэтгэх боломжтой болоод байна.
8. Санаа зовсноор юунд ч хүрэхгүй. Хэрэвээ чи том санаатай ч түүнийг биелүүлэх алхамыг хийхээсээ айдаг, бусдын өмнө үг хэлэх болон бусад хүмүүс чамайг юу гэж бодох бол гм зүйлст хэт их санаа зовдог бол амжилтанд хүрэхгүй л болов уу. Тиймээс дэмий санаа зовж суухын оронд ямар нэг урагшаа тэмүүлсэн алхам хийж байгаарай.
9. Алдаа бол төгсгөл биш. Алдаандаа бууж өгч байгаа бол та юу ч суралцаагүй байна гэсэн үг. Үүний оронд алдаагаа танд шинэ боломжийн хаалгыг нээж өгч байгааг нь хүлээн зөвшөөрөөд дахин хийж байсан зүйлээ эхнээс нь эхлээрэй.
10. Аз жаргал гэдэг бол байнгын аялал болохоос эцсийн хүрэх цэг биш. Маш олон хүн аз жаргалыг тодорхойлохдоо “Аз жаргал бол би жингээ хасч чадсан үед бий болно, ийм тийм өндөр цалинтай ажилд ороход бий болно” гм-ээр одоо байгаагаасаа хойш тавьж өгдөг. Гэвч аз жаргал гэдэг бол бидний сонголт болон зуршилын л асуудал байдаг. Та ямар ч нөхцөл байдалд бай аз жаргалыг мэдэрч чадвал илүү л амжилттай байх боломжтой юм.

За дээрх 10-н зөвлөлгөөг уншаад танд хэрэгтэй гэж бодсоноо хэрэгжүүлээрэй. Бусад ажил хөдөлмөр эрхэлж буй хүмүүст өгөх зөвлөлгөө байвал сэтгэгдэлээ бичиж үлдээгээрэй.

Эх сурвалж: “10 important career lessons most people learn too late”,  www.linkedin.com 

Хүн бүр цаг хугацаатай уралдан ажиллаж, амьдрах болсон өнөө үед сунжирсан урт, уйтгартай, зардал ихтэй уулзалтуудаас илүү үр дүн сайтай, товч, тодорхой, богино уулзалтууд хийж сурах нь чадварт тооцогдох болжээ. Зарим ажил олгогчид ажил горилогчдыг дээрх чадварыг хэр эзэмшсэнийг нь тусгайлан шалгадаг болсон гэнэ. Энэ харьцангуй шинэ чадварыг гаргууд эзэмшихэд тань тус болох 5 аргыг хуваалцая.

1. Ярилцагчийнхаа нэрийг тогтоо: “Би хүний нэр тогтоохдоо муу” гэдэг шалтагыг март! Ярилцагч хүн тань нэрээ хэлэхэд анхааралтай байж, “Таньтай танилцахдаа таатай байна, Шүрээ” гэх мэтээр нэг юмуу хоёр удаа өөрт нь сонсогдохоор хэл. Тухайн хүнийхээ нүүр рүү харан, нэрийг нь давтан хэлэх танд нэрийг нь тогтооход ч нэмэртэй.

2. Дэлгэрэнгүй хариулт өг: Хэн нэгэн таниас юу хийдгийг тань асуухад “Эмч” гээд л өнгөрчилгүй “Би 3-р эмнэлгийн нүдний эмч” зэргээр цаад хүндээ яриа өрнүүлэх илүү боломж олго (жич: мэдээж хүн болгонтойгоо биш). Нөгөө талаар, ярилцагч хүнээсээ тийм, үгүй гэж хариулахаар биш асуулт асууж бай. Жишээ нь “Танд УБ-т амьдрах таалагдаж байнуу” гэхийн оронд “Танд УБ-т амьдрахын юу нь хамгийн таалагдаж байна” гэх мэт.

3. Хариулахаасаа илүү асуу: Нөгөө хүнийхээ сонирхлыг тат. Асуулт асуу. Магтаал сайшаал хэл. Гол нь богино уулзалтуудын үеэр өөрийгөө “лаг” гэж ойлгуулах биш нөгөө хүндээ намайг “лаг” юмаа гэж бодож байнадаа гэмээр сэтгэгдэл төрүүл.

4. Эерэг сэтгэгдэл төрүүл: Хэзээ ч бүү гомдолло, хэзээ ч хэн нэгэн/ ямар нэгэн зүйлийг муул! Дараа нь ярилцагч тань таныг хэн бэ гэдгээс илүү юу ярьснаар чинь санахаар, сөрөг дүр зураг л буух вий. Жишээ нь таны саяхан Европ явсан аялалын тухай асуухад нислэг тань цуцлагдаад, сөхөрч унатлаа ядарсан тухайгаа инээдэм наргиан болгож л ярьдаггүйн бол хэлэх хэрэггүй.

5. Хэзээ зогсохоо мэддэг бай: Хүмүүс танд халдаж чадахааргүй биеэ барих ёсгүй ч дөнгөж танилцсан юмуу төдийлэн дотно биш хүмүүс чинь танай ах, найз охиноосоо саяхан салсан тухай гунигт түүхийг төдийлэн сонирхохгүй гэдгийг санаж бай. Яриагаа сонирхолтой байлгах үүднээс хувийнхаа амьдрал, ахуйтай холбоотой зүйл ярьж болох боловч хэтэрхий нарийн ширийн зүйлээ бүү дэлгэ.

Эх сурвалж: “5 ways to make great small talk”, www.ivankatrump.com

Алдарт Harvard Business Review – ээс хувийн болон хувьсгалын чанартай ямарч уулзалт, яриа, хэлэлцээрийг эерэгээр төгсгөж, дараа нь амаа барьсан ааш авир гаргахгүй байхад тань туслах дараах 3 аргыг зөвлөжээ. Анхааралтай уншаад, амьдрал ахуйдаа хэрэгжүүлээрэй.

1. Тэвчээрийн хязгаараа мэд: Тархинд тань эсэргүүцэл, дургүйцлийн гэрэл асч, ямар нэгэн таагүй үгс амаар тань гарахаас өмнө биеэ сайн хянаж ажигла. Хэн нэгний тэвчээр барагдаж эхлэх үед түүний зүрхний цохилт түргэсч, нүүр нь улайж, амьсгал нь давхцах нь олонтаа байдаг. Ийм шинжүүд та хэн нэгэнтэй ажлын ч бай, амин хувийн ч бай яриа өрнүүлж байхад илэрвэл таны тэсвэр алдагдаж, дургүйцэл бухимдлаа хурц хэлбэрээр гаргах гэж байгаагийн дохио байх магадлал өндөр. Та өөрийгөө ажиглаж, хянахаас гадна харилцан ярилцагч чинь гараа элгэндээ тэврэх, биеэ хөндөлдүүлэх, яриа нь түргэсч, чангарах зэрэг байдал ажиглагдвал тэр хүн тэвчээрийн хязгаартаа ойртож байгаагийн дохио байх өндөр магадлалтайг мөн анхаараарай.

2. Байдал хурцдаад ирвэл анхаарлаа өөр зүйлд хандуул: Харилцан ярилцагчдын аль нэг тал нь тэсвэр тэвчээрээ алдах магадлал өндөрссөн тохиолдолд хамгийн түрүүнд гүн амьсгаа аваарай. 4-7-8 буюу 4 тоотоор амьсгаагаа аваад, 7 тоотод бариад, 8 тоотоор гаргахад хүн ямар ч хүнд байдлаас өөрийгөө хөнгөхөн аваад гарах чадвар нэмэгддэг гэж Andrew Weil гэгч эмч зөвлөжээ. Мөн байдал хурцдаад ирвэл ярилцаж байгаа зүйлдээ бус ойр хавьдаа байгаа ханын зураг, цаг зэрэг обьект руу анхаарлаа шилжүүлэх юмуу ширээн дээр гараараа тулах зэргээр бодит зүйлсийг мэдэрвэл тархинд ассан эсэргүүцэл бухимдлын гэрлэн дохио унтрахдаа түргэн байдаг.

3. Харилцан ярилцагчаа үнэн сэтгэлээсээ ойлгохыг хичээ: Аливаа харилцан яриа, уулзалт, хэлэлцээнд хэн илүү ярьснаас илүү хэн илүү сонсож ярилцагч талынхаа яг юу хүсч, юу санааг нь зовоож байгааг ойлгосон нь илүү үр дүнд хүрэх нь түгээмэл. Ингэхийн тулд:
– ярилцагчдаа түүний тулгарсан асуудлыг хамтдаа шийдэхийг хүсч буйгаа хэлж,
– урд нь та өөрөө ямар нэгэн буруутай үг хэлж, үйлдэл гаргасан бол түүнийгээ хүлээн зөвшөөрч,
– санал нийлэхгүй ч бие биедээ хүндлэлтэй хандаж,
– харилцагчийнхаа байр суурийг ухаж ойлгохын тулд “яагаад …” гэсэн тодруулга авч,
– нэг нэгнийхээ талаар илүү мэдээлэлтэй болохыг зөвлөжээ.

Эдгээр аргыг хэн нэгэнд яах гэж тийм үг хэлэвдээ гэж амаа бариад сууж байгаа хүмүүс ч нөгөө хүнтэйгээ ахиж уулзаад хэрэглэн, ажил ч бай, амин хувийн ч бай харилцаагаа аварч үлдэх боломжтой шүү. Дээрхээс өөр амьдрал дээр туршигдаж батлагдсан аргууд мэддэг нэг нь хуваалцаарай 😉

Хосуудын харилцааны эксперт Talia Goldstein хосууд хоорондоо төгс зохицох эсэхээ дараах 4 асуултын дагуу шинжихийг зөвлөжээ. Харин аль хэдийн гэрлэсэн хосууд дараах асуултуудыг анхааралдаа авч, өөрсдийн харилцаандаа засаж, сайжруулах зүйлс байвал санаа авбал зүгээр юм байна.

1. Аялах хэв маяг чинь төстэй юу? Чухал аялалаа хаашаа, хэрхэн, хэдий хугацаагаар явах зэргээ хамтдаа төлөвлөж эхлэхээс л хосууд нэг нэгнийхээ амьдралын хэв маяг зэргийг сайтар мэдэж авах боломжтой байдаг. Жишээ нь хосын нэг нь Монголчилбол Увс аймаг руу майхнаар хоноглон, өөрсдөө хоолоо хийн, ууланд алхаж адал явдлаар дүүрэн аялалд гарахыг хүсч байхад нөгөөх нь Тэрэлжид 5 одтой зочид буудалд тухалж байгаад ирэхийг илүүд үзэж болно. Энэ тохиолдолд хосын хэн нэгнийх нь буруу зөв биш зүгээр л тэд амьдралын өөр хэв маягтай, өөр зүйлээс таашаал авдаг хүмүүс байж болно. Гэр бүл болсон хойно амьдрах байр, унах машин, хүүхдүүдээ явуулах сургууль гэх мэт илүү чухал зүйлсийг сонгоход дээрх ялгаа мөн гарч, илүү том асуудал үүсгэж болзошгүй.

2. Хамтдаа хийх дуртай зүйлстэй юу? Хосуудын хобби төстэй байх тусам төгс зохицох магадлал өндөрсдөг. Энэ нь заавал адилхан хамтлагийн дуу сонсдог байх тухай биш. Зүгээр л хосууд хамтдаа хийх дуртай 2-3 хобби/сонирхолтой байвал тун сайн. Жишээ нь хамтдаа ууланд алхах, ижилхэн спортын тэмцээн хөгжөөн дэмжих гэх мэт. Ингэснээр хосууд хамтдаа байхдаа цагийг утгаар нь “сайхан” өнгөрөөж чаддаг байна.

3. Бие биенээ нөхөж чаддаг уу? Ижил цэнэгүүд түлхэлцэж, эсрэг цэнэгүүд таталцдаг физикийн хууль хосуудын зохицолд ч мөн адил үйлчилдэг. Тухайлбал хос 2 хоёулаа маш оргилуун, дүрэлзсэн зантай, эсвэл хоёулаа дуугүй, илэн далангуй биш дотогшоогоо хүмүүс байвал тэдний харилцаа хол явах нь эргэлзээтэй гэж Goldstein дүгнэжээ.

4. Энэ харилцаанд байснаар чи эерэгээр хувьсан өөрчлөгдөж чадаж байна уу? Хосууд хамтдаа байхдаа өөрийнхөөрөө байж чаддаг, мөн нэг нэгнээ эерэгээр өөрчилж, урд урдынхаасаа илүү хөгжин дэвжсэн хувь хүн болоход нь дэмжиж чаддаг байвал тэд төгс зохицдог.

Эх сурвалж: “A relationship expert reveals 4 signs that you’re a perfect match”, Business Insider