СОНИУЧ БАЙДАЛ БА ОЙ ТОГТООЛТ: «ЯАГААД?» ГЭСЭН АСУУЛТЫН ЦААНА

Зарим мэдээллийг хэд дахин уншсан ч мартаж орхидог атлаа өөрийн сонирхож асуусан зүйлийн хариуг удаан санадаг үе бий. Ямар нэг зүйлийг мэдэх хүсэл бидний ой тогтоолттой холбоотой байж болохыг судлаачид туршилтаар харуулжээ.

Калифорнийн их сургуулийн Дэвис салбарын судлаач Matthias Gruber, Bernard Gelman, Charan Ranganath нар сониуч байдал суралцах, тогтоон санах үйл явцад хэрхэн нөлөөлдгийг судалсан байна. Тэдний судалгаа 2014 онд Neuron сэтгүүлд нийтлэгджээ.

Туршилтын үеэр оролцогчдод ерөнхий мэдлэгийн асуултууд үзүүлж, тухайн асуултын хариуг хэр их мэдэхийг хүсэж байгааг нь үнэлүүлсэн байна. Дараа нь хариуг харуулж, хэр сайн тогтоосныг шалгажээ.

Үр дүнд нь оролцогчид хариуг нь ихэд сонирхсон асуултынхаа хариуг бага сонирхсон асуултынхаас илүү сайн санаж байв. Энэ ялгаа зөвхөн тэр даруй авсан сорилд бус, нэг өдрийн дараа дахин шалгахад ч ажиглагдсан байна.

Гэхдээ судалгааны хамгийн сонирхолтой хэсэг нь үүгээр дууссангүй. Оролцогчид асуултын хариуг хүлээх зуур тухайн асуулттай холбоогүй хүний царайг харжээ. Хожим нь шалгахад, хариуг нь ихэд сонирхож байсан үедээ харсан царайг ч илүү сайн таньж байсан байна.

Өөрөөр хэлбэл, сониуч байх үеийн ой тогтоолтын давуу тал нь зөвхөн мэдэхийг хүссэн мэдээллээр хязгаарлагдаагүй аж. Тэр үед таарсан өөр мэдээллийг тогтооход ч тустай байж болохыг энэ туршилт харуулжээ.

Энэ туршилт нь суралцах тухай нэг зүйлийг эргэцүүлэхэд хүргэнэ. Бид юу заахаа төлөвлөхийн зэрэгцээ суралцагч юуг мэдэхийг хүсэж байгааг хэр анзаардаг вэ?

Хичээлийг шууд тайлбараар эхлүүлэхийн оронд сонирхолтой асуулт тавих, учрыг нь хараахан тайлбарлаагүй үзэгдэл харуулах, эсвэл суралцагчаас өөрийн таамгийг хэлэхийг хүсэж болно. Эдгээр нь судалгааны туршилтыг шууд давтаж буй хэрэг биш ч сониуч байдлыг сургалтдаа дэмжихэд туршиж болох санаанууд юм.

Мэдээж сонирхол төрлөө гээд бүхнийг шууд ойлгож, удаан тогтооно гэсэн үг биш. Гэхдээ мэдэх хүсэл нь суралцах үйл явцын үнэ цэнтэй эхлэл байж чадна.

Тиймээс хүүхдийн «Яагаад?», «Яаж?», «Хэрэв…?» гэсэн асуулт бүрийг яаран хариулаад өнгөрөхөөсөө өмнө хамтдаа бодож, ажиглаж, учрыг нь хайх цаг гаргая.

Суралцах эхлэл нь заримдаа «Яагаад?» гэсэн ганц асуулт байдаг.

Эх сурвалж: Gruber, M. J., Gelman, B. D., & Ranganath, C. (2014). States of curiosity modulate hippocampus-dependent learning via the dopaminergic circuit. Neuron, 84(2), 486–496.